Frå studentprosjekt til levebrød

– Eg er usikker på om eg nokon gong har tatt eit bevisst val om å bli musikar. Eg har allltid bare spelt og holdt på slik. Me er ein søskenflokk på fire som spelar, og far tok oss med på diverse turnear og konsertoppdrag frå me var små, fortel Gjermund Larsen.

Han var den andre som tok diplomstudiet i folkemusikk ved Musikkhøgskulen. Den første på vanleg fele. I dag er han ein merittert felespelar og komponist, som dei siste 20 åra har turnert og gitt ut plater med trioen sin, Trondheimsolistene og mange andre.

Mykje av grunnlaget for prosjekta han driv med i dag blei lagt på NMH, og spesielt på diplomstudiet.

Ein bevisst tanke om å bli musikar trur han altså ikkje han hadde. Men det var som om han ikkje hadde noko anna alternativ heller. Etter å ha gått musikklinja på vidaregåande søkte seg vidare på musikkutdanning.

– Det var berre naturleg å fortsette slik, seier han.

I 2000 søkte han både på NMH og på Ole Bull Akademiet på Voss. I Oslo kom han ikkje inn den gongen, så då gjekk turen til Voss. Der stortreivst han, og han fullførte det som var eit toåring studium den gongen.

I 2002 søkte han igjen på NMH, og kom inn. Men allereie før han hadde gjennomført opptaksprøva hadde han på eit vis blitt del av miljøet ved skulen; felegruppa Majorstuen var i oppstarten, og dei trengte ein felespelar til.

Gjermund fekk spørsmål om å bli med vinteren 2002 og seier at resten av gruppa tok det for gitt at han skulle kome inn på skulen og flytte til Oslo. Allereie den våren var det fotoshoot, øvingar og planar om innspeling. Og om hausten, etter at Gjermund var tatt opp som student, gjekk dei i studio for første gong.

Debutalbumet «Majorstuen» kom ut, og for det fekk gruppa Spellemann. Dei gav ut fleire kritikarroste album og blei i 2005 dei første vinnarane av IntroFolk i regi av Rikskonsertene.

Samspelet deira var banebrytande, for aldri før hadde ein høyrt slikt samspel på fele og cello. Originalbesetninga bestod i tillegg til Gjermund av Jorun Marie Kvernberg, Synnøve Bjørset, Tove Hagen, Ragnhild Furebotten og Andreas Ljones. Alle var dei studentar fordelt utover dei ulike klassene ved Musikkhøgskulen den gongen.

– Det var fantastisk for meg å kome inn det fellesskapet. Me var felespelarar frå mange ulike distrikt, og me lærte kvarandre dei ulike tradisjonane, korleis ein gjorde ting der, med strøkfigurar og så vidare, fortel Gjermund.

Då han kom til Oslo budde han det første året på ein åtte kvadratmeter stor hybel. Badet delte han med 10 andre. Men studenthybelen blei lite brukt. Han nærast flytta inn på skulen.

– Det var musikk døgnet rundt. Anten var det undervising, eller så øvde eg for meg sjølv eller med Majorstuen. Eg var på skulen heile tida, og det var midt i blinken, fortel han.

Dei dagane han ikkje var på skulen og øvde var han på reise, då også i fela si teneste. Det blei etter kvart mange slike dagar.

– Eg reiste ofte heim i helgene, og eg spelte mykje til dans. Bror min Einar Olav budde i Verdal då, og me spelte mykje saman. Me hadde også starta det finsk-norske bandet Frigg, seier Gjermund.

Trass i mykje speling utanfor skulen følgde han opp pliktene han hadde som student så godt han kunne.

– Det var vel ein gong eg måtte ha ein sånn «straffekonsert» fordi eg hadde vore mykje borte. Men stort sett gjekk det bra, fortel han.

Men å gå eit utøvande studium krev nærmast denne måten å vere student på, meiner Gjermund.

– Eg trur ikkje det er nokon god idé berre å vere på skulen i seks år og så skulle ut og leve av musikken. Filosofien min var at det var viktig å kombinere dette, seier han.

Etter fire år på bachelorstudiet søkte Gjermund seg inn på diplomstudiet, ein master utanom det vanlege.

Diplomstudiet set ekstra høge krav til utøvaren, og der skal ein utdanne solistar til eit høgt internasjonalt nivå. Gjermund var den andre folkemusikaren som tok dette studiet, og den første på fele. Før han hadde bandkompis i Majorstuen, Andreas Ljones, tatt diplomstudiet på hardingfele.

– På diplomstudiet var det ikkje noko skriving, men fokus på instrument, øving og speling. Det var mykje fridom med mykje ansvar, seier Gjermund.

Motivasjonen for å søkje seg inn dit var at han ville skrive meir musikk sjølv. Prosjektet hans munna ut i ein konsert med Trondheimsolistene. Dette var også starten på eit samarbeid som har vore med Gjermund gjennom heile yrkeslivet så langt.

Han har skrive fleire bestillingsverk for Trondheimsolistene, og saman har dei mellom anna fått Spellemann og blitt nominert til Grammy.

Han hadde, som på det meste av bacheloren, Per Sæmund Bjørkum som hovudlærar. Men han fekk også velje andre lærarar som kunne gje han ny kunnskap på ulike måtar.

– Eg tok timar med jazzpianist Helge Lien, og så hadde eg nokre timar med folk som var spesialistar på barokkmusikk. I tillegg tok eg nokre komposisjonstimar med Bjørn Kruse. Elles var det litt masterklasser, men i hovudsak var studiet veldig sjølvdrive, ein måtte vere veldig disiplinert og ha eit ønske om å øve mykje, fortel han.

Ønsket om å skrive eigen musikk var større enn erfaringa. For Gjermund fortel at han verken hadde skrive eller arrangert veldig mykje musikk før han starta på diplomstudiet.

– Det med å lage eigen musikk handlar om å søkje etter ein stil og ein måte å gjere ting på, og det låg ikkje heilt ope for meg den gongen. Eg var veldig søkande og leita etter ein måte eg kunne løyse dette på. Eg hugsar eg var ufatteleg nervøs for dette prosjektet, seier han.

For tida saman med orkesteret hadde vore knapp; dei hadde ikkje mange øvingane saman før eksamen.

– Me hadde eit møte ei stund før konserten, så eg fekk testa litt. Men så skreiv eg ting ferdig, og så øvde me så vidt før eksamen.

Men eksamen gjekk bra. Og Gjermund og Trondheimsolistene reiste ut på ein liten turné med eksamenskonserten etter at den var overstått. Musikken blei også spelt inn.

At han valte dette prosjektet, og diplomstudiet, er han glad for i dag.

– Eg tok ein liten risiko ved å gjere det, men eg trur det var lurt å berre kaste seg ut i det og prøve.

Samtidig som Gjermund gjekk diplomstudiet starta han i 2006 opp Gjermund Larsen Trio, og besetninga i er i dag den same som ho var då: Andreas Utnem på piano og trøorgel, og Sondre Meisfjord på bass.

Dei to gjekk ikkje på skulen, men var likevel ein viktig del av den totale pakka musikk Gjermund tok med seg frå Oslo. No har dei runda 20 år saman, og framleis spelar trioen mykje. Dei har seks album bak seg, og i år står ei ny innspeling for tur, med albumutgjeving i 2027.

– Hadde du nokon tanke om kven du var som felespelar før du starta på NMH?

– Ja, delvis. Eg var i hovudsak ein tradisjonell felespelar. Eg hadde byrja å gjere mykje rart, til dømes med Frigg, men det var mest arrangering av tradisjonelt stoff i starten. Og det tradisjonelle fokuset hadde eg med meg frå Ole Bull Akademiet, seier Gjermund.

Han hadde ein visjon og eit ønske om å utvikle seg vidare, og det var difor han starta på NMH etter å ha gått på Voss.

– Men nøyaktig kva den utviklinga skulle vere og kva det skulle bli til slutt, veit eg ikkje om eg hadde noko fast mål på. Alt har på ein måte bare blitt som det har blitt, og så har eg vore heldig å få vere med på mange prosjekt med ulike musikarar, fortel Gjermund.

For det er dette som har vore det essensielle.

– Majorstuen, sjølvsagt, men også mange andre band utanfor skulen, moglegheiter som kom fordi eg budde i Oslo. Dei møta med ulike musikarar, det er der du lærer deg å bli musikar sjølv. Du lærer ikkje det på eit øvingsrom, men du treng også det for å takle livet etterpå sjølvsagt. Men å møte musikarar og kome ut, det er det du treng.

Spesielt var det improvisasjon og komposisjon han fekk auga opp i studietida.

– Det som er så fint med NMH er at du møter musikarar frå alle sjangrar, rett og slett. Du kan høyre konsertar og spele i lag med musikarar som har heilt anna utgangspunkt enn deg sjølv, og det lærer du frykteleg mykje av.

Som tidlegare nemnd og avslørt: Gjermund har brukt mykje tid på øvingsromma på NMH.

– Korleis var rutinane dine?

– Eg var tidleg på skulen kvar dag, og eg øvde mykje og var veldig mykje ute og spelte. I periodar øvde eg som ein gal. Det blei ei saling blanding mellom det å stå på øvingsrommet, leite etter og lage musikk, øve teknikk, spele slåttespel, hardingfele, cello. Eg hadde ikkje strenge rutinar, men eg øvde nå heile tida.

Han trekkjer fram felelærar Per Sæmund Bjørkum.

– Det er veldig individuelt kva ein som student har behov for til ei kvar tid. Men eg ønska å få eit teknisk overskot så eg kunne få til ting eg ikkje hadde fått til før. Per Sæmund var flink til å finne repertoar som også utvikla teknikken. Så eg øvde ein del barokkmusikk og etydar med tanke på ulike tekniske ting eg trong å løyse, fortel han.

Medan han spelte gjekk på NMH var Gjermund ute med Majorstuen, Frigg, Einar Olav Larsen, trioen sin, Christian Wallumrød ensemble og Frode Haltli og Ragnhild Furebotten. Han hadde eit variert musikkliv.

I dag speler han ikkje i like mange besetningar som tidlegare, men bruker mest tid på eigne prosjekt.

– Me flytta til Verdal i 2013, og etter det har eg fokusert meir på mine eigne prosjekt, og laga meir musikk sjølv. Men arbeidskvardagen er framleis veldig variert. Eg er ikkje ute og reiser heile tida, så eg har mykje tid heime der eg skriv musikk. Den komboen passar meg veldig bra. No har eg ein fin balanse mellom det å vere heime, skrive og forske, og å vere ute og spele, fortel han.

Når Gjermund komponerer i dag, tek han fela, pianoet eller trørogelet fatt, startar opp eit innspelingsprogram på dataen, eller opptakaren på telefonen, og så spelar han.

– Eg startar ofte slik, og så går eg gjennom opptaket etterpå, eller så får eg ei kjensle undervegs av at det er eit motiv eg kan jobbe vidare med. Eg bruker som regel ganske lang tid på å bli ferdig med ein låt, dei må ofte ligge og modnast i lang tid, sjølv om nokre kjem fort. Som regel lager eg ein liten del, og så legg eg det bort og tek det fram igjen eit halvt år seinare, seier han og legg til:

– Men ein må bare byrje å leite etter tema, stemningar eller akkordprogresjonar som gjev inspirasjon til å jobbe vidare. Det viktigaste er å bruke tida, å faktisk sette seg ned. For min del er det gjerne frå morgonen av, og så eit par timar framover. Det er som å øve på eit instrument. Det ligg frykteleg mange timar bak. Så ein må vere tomodig, seier han.

For mange folkemusikarar har overgangen frå student til yrkesutøvar vore glidande. Det har den også for Gjermund.

– Å øve, lage musikk og spele er jo framleis det eg driv på med, seier han.

Han trur også han blei godt rusta til arbeidslivet sitt av å gå eit soliststudium, som diplomstudiet er.

– Det å vere solist er også ein måte å tenkje og opptre på. Du må ha eit detaljfokus som du kanskje ikkje har på same måte om du er bandmedlem eller har nokon framfor deg som kan ta støyten.

Gjermund fortel at det å vere frontfigur, eigentleg aldri har lege heilt naturleg for han.

– Eg har vekse opp med å spele andrefele, der eg kunne gøyme meg og improvisere. Å vere solist er krevjande på mange måtar. Du skal ha teknisk overskot, takle eit litt heftigare press, formidle eigen musikk, og ikkje minst snakke. Så det å stå i front med alt det inneber, var kanskje det viktigaste eg lærte på diplomstudiet. Det var starten på mykje av det eg har gjort i ettertid. Og det er nok takka vere at eg tok sjansen, fortel Gjermund.

Felegruppa Majorstuen var ein stor del av kvardagen til Gjermund heile studiet, frå førsteårsstudent til ferdig diplomstudent, og så litt vidare til han gav seg i 2012. Det blei altså ti år i denne gjengen.

– Det kanskje aller viktigaste i bachelortida mi, var å spele med Majorstuen. Det var mange sterke personlegdomar med mange meiningar i gruppa. Og det var diskusjonar om alt mogleg rart. Me gjekk raskt i studio, og ein slik situasjon lærer ein mykje av, fortel Gjermund og held fram:

– Eg var eigentleg veldig beskjeden og usikker då eg kom til Oslo. Så å bli inkludert i denne gjengen var nok veldig bra for min del. Den var ufatteleg intens og lærerik, den Majorstuen-tida.

Ein viktig ting han har tatt med seg frå denne tida, er Majorstuens metode for arrangering. Den gjekk ut på at dei sat med instrumenta og jobba fram arrangementa saman. Ein tidkrevjande måte å jobbe på, men som studentar hadde dei denne tida.

Dette var eit av Gjermunds første møte med arrangering, og ein framgangsmåte han tok med seg vidare inn i andre prosjekt. Også inn mot Trondheimsolistene.

– Det var interessant å ta dei med inn i den verda. Eg laga nok arrangement som var litt meir spellemann-aktig, ikkje heilt reine strykearr. Så eg hadde absolutt med meg ein del av Majorstuen-måten å tenke på, fortel Gjermund.

Det er framleis mykje praktisk utprøving i komponeringsarbeidet hans, sidan han også speler bratsj og cello, kan stemmene testast ut på nesten alle dei aktuelle instrumenta.

– Eg følgjer fortsatt denne modellen, der eg skifter mellom å skrive og spele for å finne ut kva som funker. Så overfører eg det til noter, seier han.

Det er snart 20 år sidan Gjermund var ferdig som student på NMH. Sjølv om ting har endra seg gjennom åra, opplevde han tida si der som fri.

– Eg hadde stor fridom. Ein fridom eg kanskje også tok litt, i og med at eg var mykje ute og reiste. Men eg blei aldri pressa inn i noko. Studiet var veldig på mine premissar, fortel han.

Likevel er det andre faktorar han meiner er vel så viktig som sjølve studieinnhaldet.

– Eit slikt studium er veldig avhengig av medstudentane dine. Det er jo det som er studiet. Timane du tek er ein ting, men medstudentane du er ilag med, øver med og får inspirasjon frå, er det viktigaste. Der var eg veldig heldig, seier han.

– Eg trur også det er essensielt å få impulsar utanfrå. Samtidig må ein ha det bra på skulen.

Gjermund trur det i dag er større variasjon i folkemusikksjangeren og at dette også speglast i folkemusikkstudiane.

– Det me dreiv med i Majorstuen, det var litt banebrytande. Og det seier jo mykje om korleis ting har utvikla seg etterpå. Me var fem, seks feler ilag, og me tenkte at me var veldig revolusjonerande på eit vis. Det var i alle fall det me ville vere, seier Gjermund.

Han seier at det er mange måtar å tenkje på når du tek ei musikkutdanning. Nokre vil vere tradisjonelle, medan andre vil utfordre både seg sjølv og tradisjonen. Men ofte er ikkje det nokon motsats til kvarandre.

– Eg opplever at folk står utruleg støtt i tradisjonen og samtidig gjer mykje anna rart. I dag har eg inntrykk av at det har opna seg så opp at det er eit endå større rom å boltre seg i, og det gjer at det kjem ut folk som har eit endå meir variert uttrykk enn det kanskje var tidlegare.